Kısaca
- Miras bırakanın gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış gibi göstermesi muris muvazaasıdır.
- Bu durumda mirasçılar, payları oranında tapu iptali ve tescil davası açabilir.
- Dava zamanaşımına ve hak düşürücü süreye bağlı değildir; ancak miras bırakan sağken açılamaz.
- Gerçek bir satış varsa muvazaa yoktur; bedelin ödenip ödenmediği en önemli delildir.
“Babam evi kardeşime sattı ama kardeşimin o parayı ödeyecek gücü yoktu” ya da “annem tarlayı tapuda torununa satmış gösterdi” cümleleri, miras davalarında en sık duyduğumuz itirazlardandır. Hukuk dilinde bu durumun adı muris muvazaasıdır: miras bırakanın (murisin) diğer mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yaptığı, görünüşte satış, gerçekte bağış olan işlem.
Muris muvazaası nedir?
Muvazaa, tarafların gerçek iradelerini gizleyerek üçüncü kişileri aldatmak amacıyla görünüşte bir işlem yapmasıdır. Muris muvazaasında miras bırakan, bir taşınmazı gerçekte bağışlamak istediği halde tapu memuru önünde satış yapılmış gibi gösterir. Görünüşteki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir; gizlenen bağış ise tapuda resmî şekilde yapılmadığından o da geçerli değildir. Sonuçta taşınmazın mülkiyeti hukuken miras bırakanda kalmış sayılır.
Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı, bu tür işlemlere karşı mirasçıların tapu iptali ve tescil davası açabileceğini kabul etmiştir ve uygulama bu karar üzerine şekillenmiştir.
Davayı kimler açabilir?
Saklı paylı olsun ya da olmasın, mal kaçırılan tüm yasal mirasçılar dava açabilir. Her mirasçı kendi miras payı oranında iptal ve tescil isteyebilir; tüm mirasçıların birlikte dava açması zorunlu değildir. Dava, taşınmazı devralan kişiye; o da ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.
Mal kaçırma kastı nasıl ispat edilir?
Muvazaanın varlığı, olayın özelliklerine göre çeşitli delillerle ortaya konur. Mahkemenin dikkate aldığı başlıca göstergeler şunlardır:
- Bedel: Tapuda gösterilen bedel ile taşınmazın gerçek değeri arasında açık bir fark var mı? Alıcının bu bedeli ödeyecek ekonomik gücü var mıydı? Ödeme banka kayıtlarıyla görülüyor mu?
- Satış ihtiyacı: Miras bırakanın o tarihte taşınmazı satmak için makul bir nedeni var mıydı?
- Taraflar arasındaki ilişki: Devralan, miras bırakanın yakın ilgi duyduğu bir çocuk, torun ya da ikinci eş mi?
- Diğer mirasçılarla ilişki: Miras bırakanın bazı çocuklarına küs olması, kız çocuklarını mirastan uzak tutma eğilimi gibi.
- Kullanım: Satıştan sonra taşınmazı kimin kullandığı, kira gelirini kimin aldığı.
Tanık beyanları, banka kayıtları, tapu ve vergi kayıtları ile emsal satışlara ilişkin bilirkişi raporu bu davada belirleyicidir.
Tenkis davası ile farkı
| Konu | Muris muvazaası | Tenkis |
|---|---|---|
| Dayanak | Görünüşte satış, gerçekte bağış | Geçerli bağış ya da vasiyet saklı payı zedelemiş |
| Kim açar? | Tüm yasal mirasçılar | Yalnızca saklı paylı mirasçılar |
| Sonuç | Payı oranında tapu iptali ve tescil | Saklı payı aşan kısmın indirilmesi |
| Süre | Süreye bağlı değil | Öğrenmeden 1 yıl, her halde 10 yıl |
Uygulamada muris muvazaası davası ile tenkis davası çoğu zaman birlikte, kademeli (terditli) olarak açılır: öncelikle muvazaa nedeniyle tapu iptali, bu kabul edilmezse saklı payın tenkisi istenir. Böylece muvazaa ispatlanamasa bile saklı payın korunması mümkün olur.
Süre ve görevli mahkeme
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası, zamanaşımına ya da hak düşürücü süreye bağlı değildir; miras bırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir. Ancak miras bırakan sağken bu dava açılamaz. Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Tenkis talebi de birlikte ileri sürülecekse tenkis davasının bir ve on yıllık sürelerine dikkat edilmelidir.
Muris muvazaası kural olarak taşınmazlar için uygulanır. Banka hesapları, araçlar ya da şirket payları gibi diğer mallardaki kaçırma iddiaları tenkis ya da genel muvazaa hükümleriyle değerlendirilir.
Satışın tarihi, bedeli ve tarafların durumuna göre muvazaa ve tenkis ihtimalini değerlendirelim.
Sık sorulan sorular
Babam hayattayken dava açabilir miyim?
Hayır. Muris muvazaası davası miras bırakanın ölümünden sonra açılabilir. Sağlığında yapılan devirler için ancak ölüm sonrasında mirasçılık sıfatıyla dava açılır.
Taşınmaz üçüncü bir kişiye satıldıysa ne olur?
Taşınmazı iyi niyetle ve tapuya güvenerek satın alan üçüncü kişiye karşı tapu iptali istenemez; bu durumda ilk devralandan tazminat talep edilebilir.
Satış bedeli gerçekten ödendiyse dava kazanılır mı?
Gerçek bir satış varsa muvazaa yoktur. Bedelin ödendiği ve tapudaki değerin gerçek değere yakın olduğu ispatlanırsa dava reddedilir.
Eski makalelerimiz: Kardeşlerin miras paylaşımı, Terekenin tespiti davası, Ölünceye kadar bakma akdi. Payınızı miras payı hesaplama aracımızla görebilirsiniz.
İlgili faaliyet alanıMiras Hukuku
